فراتر از آلوئه ورا؛ آشنایی با خانواده شگفتانگیز آلوئهها
وقتی نام "آلوئه" را میشنویم، اغلب تصویر گیاه دارویی سبز و آبدار (آلوئه ورا) در ذهنمان نقش میبندد. اما جنس آلوئه (Aloe) شامل بیش از ۵۰۰ گونه مختلف است که از گیاهان مینیاتوری چند سانتیمتری تا درختان غولپیکر ۱۰ متری را در بر میگیرد. این گیاهان ساکولنت (گوشتی) بومی آفریقا، ماداگاسکار و شبهجزیره عربستان هستند. شناخت تنوع این گیاهان به شما کمک میکند تا علاوه بر خواص دارویی، از زیباییهای خیرهکننده آنها در دکوراسیون و باغچه خود بهره ببرید.
۱. آلوئه ورا (Aloe vera) - پزشک سبز
این گونه معروفترین عضو خانواده است که به نام علمی Aloe barbadensis miller نیز شناخته میشود.
- ویژگی ظاهری: برگهای گوشتی، نیزهای و دندانهدار به رنگ سبز مایل به خاکستری دارد که گاهی خالهای سفید روی آن دیده میشود. گلهای آن زرد رنگ و لولهای هستند.
- کاربرد: تنها گونهای است که ژل آن به طور گسترده در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی استفاده میشود.
- نکته مهم: همه آلوئهها دارویی نیستند؛ فقط گونه ورا و چند گونه خاص دیگر ایمن هستند.
۲. آلوئه آربورسنس (Aloe arborescens) - آلوئه درختی
این گونه که به نام "آلوئه شمعدانی" (Candelabra Aloe) نیز معروف است، رقیب اصلی آلوئه ورا در خواص درمانی است.
- شکل رشد: برخلاف آلوئه ورا که بدون ساقه است، این گونه ساقههای چوبی پیدا میکند و میتواند به شکل یک درختچه بزرگ و متراکم رشد کند.
- ویژگی خاص: تحقیقات نشان داده که غلظت ترکیبات فعال در برگهای این گونه حتی از آلوئه ورا هم بیشتر است، اما ژل کمتری دارد.
- گلها: در زمستان گلهای مخروطی بزرگ به رنگ نارنجی آتشین یا قرمز تولید میکند که بسیار جذاب است.
۳. آلوئه پلیفیلا (Aloe polyphylla) - آلوئه مارپیچی
این گونه یکی از زیباترین و هندسیترین گیاهان جهان است که به نام Spiral Aloe شناخته میشود.
- شاهکار ریاضی: برگهای این گیاه دقیقاً طبق دنباله فیبوناچی در یک مارپیچ کامل (پنجضلعی) رشد میکنند. برای تشکیل این مارپیچ کامل، گیاه باید به بلوغ برسد.
- زیستگاه: بومی کوهستانهای لسوتو است و برخلاف سایر آلوئهها، آب و هوای خنک و مرطوب را ترجیح میدهد و تحمل گرمای شدید را ندارد.
- وضعیت: این گونه کمیاب و در خطر انقراض است و نگهداری آن برای مبتدیان دشوار است.
۴. آلوئه واریگاتا (Aloe variegata) - آلوئه ببری
این گونه مینیاتوری به نامهای "سینه کبکی" (Partridge Breast) یا "آلوئه ببری" معروف است.
- ویژگی ظاهری: برگهای سفت، ضخیم و مثلثی شکل دارد که به صورت سه تایی و روی هم چیده شدهاند (طبقه طبقه).
- رنگبندی: رنگ زمینه سبز تیره است که نوارهای پهن و نامنظم سفید رنگ روی آن کشیده شده است.
- سایز: گیاهی کامپکت است و به ندرت بلندتر از ۳۰ سانتیمتر میشود، بنابراین برای گلدانهای رومیزی عالی است.
۵. آلوئه آریستاتا (Aloe aristata) - آلوئه توری
این گیاه به نام "Lace Aloe" شناخته میشود و شباهت زیادی به گیاهان هاورتیا دارد.
- ویژگی ظاهری: برگها سبز تیره با نقاط سفید برجسته هستند. لبه برگها دارای دندانههای نرم سفید است و انتهای هر برگ به یک رشته بلند و خشک ختم میشود.
- مقاومت: یکی از مقاومترین گونهها به سرما و سایه است و به راحتی پاجوش تولید کرده و گلدان را پر میکند.
۶. آلوئه فروکس (Aloe ferox) - آلوئه تلخ
این گونه به "Cape Aloe" معروف است و یکی دیگر از غولهای این خانواده محسوب میشود.
- ظاهر خشن: برگهای بسیار بزرگ و پهنی دارد که دندانههای قرمز یا قهوهای رنگ و تیزی در لبهها و حتی سطح زیرین برگ دارد.
- کاربرد صنعتی: شیره تلخ زرد رنگی که از لایه زیر پوست آن استخراج میشود، در داروسازی (به عنوان مسهل قوی) کاربرد دارد.
- تنه: مانند درخت نخل، برگهای خشک شده قدیمی روی تنه باقی میمانند و به عنوان عایق در برابر آتشسوزی عمل میکنند.
۷. آلوئه یوونا (Aloe juvenna) - دندان ببری
این گونه اغلب با آلوئه اسکوآروزا اشتباه گرفته میشود. به آن Tiger Tooth Aloe میگویند.
- شکل رشد: به صورت ستونی و روی هم رشد میکند. برگها کوتاه، مثلثی و دارای دندانههای تیز (اما نرم) هستند که ظاهری تهاجمی به آن میدهد.
- واکنش به نور: اگر در نور زیاد و مستقیم قرار بگیرد، رنگ سبز روشن آن به قرمز یا قهوهای مایل به برنز تغییر میکند که بسیار زیباست.
نکات عمومی نگهداری خانواده آلوئه
- نور: اکثر آلوئهها (به جز واریگاتا و آریستاتا که سایهدوستترند) عاشق نور زیاد و فیلتر شده هستند. نور مستقیم شدید ظهر تابستان ممکن است برگها را بسوزاند (قرمز کند).
- آبیاری: قانون طلایی "خیس و خشک" (Soak and Dry) را رعایت کنید. یعنی آبیاری کامل انجام دهید و تا خشک شدن کامل خاک صبر کنید. آلوئهها از پوسیدگی ریشه در اثر رطوبت بیزارند.
- تکثیر: راحتترین روش، جدا کردن "پاجوش"هایی است که در کنار گیاه مادر رشد میکنند.