کالاتیا؛ شاهکار نقاشی طبیعت و گیاهان دعاگو
گیاهان جنس کالاتیا (Calathea) که اخیراً در طبقهبندیهای جدید علمی بسیاری از گونههای آن به جنس گئوپرتیا (Goeppertia) منتقل شدهاند، از اعضای خانواده مارانتاسه (Marantaceae) هستند. این گیاهان بومی جنگلهای بارانی استوایی آمریکا (بهویژه برزیل) بوده و به دلیل الگوهای پیچیده، رنگارنگ و هندسی روی برگهایشان شهرت دارند.
ویژگی حیرتانگیز: این گیاهان به "گیاهان دعاگو" (Prayer Plants) معروفند زیرا دارای پدیدهای به نام "جنبشهای شبتنجی" (Nyctinasty) هستند؛ به این معنی که با غروب خورشید، برگهای خود را به سمت بالا جمع میکنند (مانند دستهای در حال دعا) و با طلوع صبح دوباره باز میشوند تا حداکثر نور را جذب کنند.
۱. کالاتیا اوربیفولیا (Calathea orbifolia)
یکی از محبوبترین و بزرگترین گونههای کالاتیا که جلوهای لوکس به محیط میدهد.
- ظاهر: دارای برگهای بسیار پهن، گرد و بزرگ است.
- الگو: خطوط نقرهای و سبز روشن به صورت متناوب و با نظمی هندسی روی زمینه سبز تیره برگها کشیده شدهاند.
- چالش: این گونه به رطوبت بسیار بالا نیاز دارد و لبههای برگهای آن در هوای خشک سریعاً قهوهای و خشک میشود.
۲. کالاتیا اورناتا یا خطدار (Calathea ornata / Pinstripe)
به نظر میرسد یک نقاش با قلمموی ظریف روی برگهای این گیاه کار کرده است.
- ظاهر: برگهای بیضیشکل، براق و سبز تیره دارد.
- الگو: خطوط بسیار باریک و ظریف به رنگ صورتی روشن یا سفید (مانند خطکشی پارچه فاستونی) روی برگها وجود دارد. زیر برگها به رنگ ارغوانی تیره است.
- نور: اگر نور کافی دریافت نکند، خطوط صورتی به مرور محو شده و برگ کاملاً سبز میشود.
۳. کالاتیا ماکویانا یا طاووسی (Calathea makoyana / Peacock Plant)
یکی از کلاسیکترین انواع کالاتیا که الگوی آن شبیه پرهای طاووس است.
- الگو: روی برگها لکههای سبز تیره و بیضیشکل در میان زمینهای سبز روشن و کرم دیده میشود.
- شفافیت: برگهای آن بسیار نازک و تقریبا نیمهشفاف هستند، به طوری که الگوی روی برگ دقیقاً در زیر برگ (با رنگ بنفش) نیز دیده میشود.
- رشد: نسبت به سایر کالاتیاها رشد عمودیتری دارد.
۴. کالاتیا لانسیفولیا یا مار زنگی (Calathea lancifolia / Rattlesnake)
مقاومترین گونه کالاتیا که برای افراد مبتدی در نگهداری این خانواده توصیه میشود.
- ظاهر: برگهای کشیده، باریک و شمشیری با لبههای موجدار دارد.
- الگو: خالهای سبز تیره بیضیشکل به صورت ردیفی روی زمینه سبز روشن قرار دارند که شبیه پوست مار است. زیر برگها بنفش خوشرنگ است.
- مقاومت: نسبت به خشکی هوا و نامنظمی آبیاری تحمل بیشتری نسبت به گونههای دیگر دارد.
۵. کالاتیا زبرینا یا گورخری (Calathea zebrina)
گیاهی با بافت مخملی که لمس کردن برگهای آن لذتبخش است.
- بافت: برخلاف اکثر کالاتیاها که براق هستند، سطح برگهای زبرینا مات و مخملی است.
- الگو: نوارهای پهن سبز تیره روی زمینه سبز لیمویی روشن کشیده شدهاند که یادآور خطوط بدن گورخر است.
- حساسیت: به دلیل بافت مخملی، گرد و غبار را بیشتر جذب میکند و تمیز کردن آن باید با دقت و بدون خیس کردن زیاد برگ انجام شود.
۶. کالاتیا موزاییکا یا نتورک (Calathea musaica 'Network')
عجیبترین الگوی برگ در بین گیاهان آپارتمانی متعلق به این گونه است.
- الگو دیجیتالی: اگر از نزدیک به برگ نگاه کنید، شبکهای پیچیده از خطوط زرد و سبز ریز میبینید که شبیه پیکسلهای دیجیتال یا یک شبکه موزاییکی است.
- مقاومت: برگهای آن چرمیتر و سختتر از سایر گونههاست و به همین دلیل کمتر دچار سوختگی نوک برگ میشود.
۷. کالاتیا مدالیون (Calathea 'Medallion')
یکی از پررنگترین و دراماتیکترین انواع کالاتیا.
- ظاهر: برگهای بزرگ و بیضیشکل دارد.
- الگو: ترکیبی از رنگهای سبز تیره، نقرهای و حاشیههای سبز روشن که شبیه یک مدال یا نشان طراحی شدهاند. زیر برگها شرابی تیره است که هنگام بسته شدن در شب، تضاد زیبایی ایجاد میکند.
اصول حیاتی نگهداری (چرا کالاتیا گیاه بدقلقی است؟)
- کیفیت آب (مهمترین نکته): کالاتیا به املاح آب (کلر، فلوراید و نمکها) بسیار حساس است. آبیاری با آب لولهکشی باعث سوختگی نوک برگها و زرد شدن حاشیه آنها میشود. حتماً از آب جوشیده سرد شده، آب مقطر یا آب باران استفاده کنید.
- رطوبت بالا: این گیاهان بومی کف جنگلهای بارانی هستند. رطوبت زیر ۵۰٪ باعث لولهشدن و خشک شدن برگها میشود. استفاده از دستگاه بخور سرد یا ساخت جزیره در زیرگلدانی الزامی است.
- نور: نور مستقیم خورشید قاتل کالاتیاست و باعث محو شدن نقشونگار و سوختگی برگ میشود. آنها به نور متوسط تا کم (سایه-روشن) نیاز دارند.
- دما: به سرما و نوسان دما حساس هستند. هرگز آنها را جلوی باد کولر یا کنار پنجرههای سرد زمستانی قرار ندهید.