بنتالقنسول (پوینستیا)؛ ستاره سرخ کریسمس و راز برگهای رنگی
گیاه بنتالقنسول (Euphorbia pulcherrima) که در جهان به نام "Poinsettia" یا "ستاره کریسمس" شناخته میشود، یکی از محبوبترین گیاهان گلدانی در فصل زمستان است. این گیاه بومی مکزیک و عضوی از خانواده بزرگ فرفیونیان (Euphorbiaceae) است.
نکته علمی مهم: آنچه که ما به عنوان "گل" در این گیاه میشناسیم، در واقع برگهای تغییریافتهای به نام "براکت" (Bracts) هستند. گلهای واقعی این گیاه بسیار ریز، زرد رنگ و دکمهمانند هستند که در مرکز این براکتهای رنگی قرار دارند و به زبان علمی "سایاتیا" (Cyathia) نامیده میشوند.
۱. بنتالقنسول قرمز کلاسیک (Classic Red Poinsettia)
این گروه شناختهشدهترین و پرفروشترین نوع بنتالقنسول در جهان است.
- ارقام معروف: 'Prestige Red' و 'Freedom Red'.
- ظاهر: دارای براکتهای قرمز خونی و مخملی بزرگ است که تضاد شدیدی با برگهای سبز تیره پایین گیاه ایجاد میکند.
- ماندگاری: ارقام جدیدترِ قرمز اصلاح شدهاند تا براکتهای خود را مدت طولانیتری (گاهی تا اوایل بهار) حفظ کنند.
۲. بنتالقنسول سفید و کرم (White & Cream Poinsettia)
برای دکوراسیونهای مینیمال و مدرن، این واریتهها جایگزین بسیار شیکی برای نوع قرمز هستند.
- رنگبندی: از سفید خالص (مانند کاغذ) تا کرم-زرد کرهای متغیر است.
- ارقام معروف: 'Polar Bear' (سفید یخچالی) و 'Whitestar'.
- حساسیت: لکههای آب یا آسیبهای فیزیکی روی براکتهای سفید بسیار سریعتر و واضحتر از نوع قرمز دیده میشود، بنابراین در آبیاری باید دقت کرد که آب روی برگها نریزد.
۳. بنتالقنسول صورتی (Pink Poinsettia)
این دسته طیف وسیعی از رنگها را شامل میشود و طرفداران خاص خود را دارد.
- طیف رنگ: از صورتی بسیار ملایم و پاستلی تا صورتی تند (Hot Pink) و سرخابی.
- ارقام معروف: 'Pink Cadillac' و 'Cortez Pink'.
- کاربرد: اغلب در تزئینات جشنهای غیر از کریسمس یا دکوراسیونهای رمانتیک استفاده میشود.
۴. بنتالقنسول مرمری یا ابلق (Marbled / Bicolor Poinsettia)
این واریتهها شاهکاری از ترکیب ژنتیکی هستند و ظاهری دو رنگ دارند.
- جینگل بلز (Jingle Bells): یکی از محبوبترینهاست؛ زمینه براکتها قرمز است و لکهها یا پاششهای رنگ صورتی یا سفید روی آن دیده میشود (انگار روی آن برف نشسته است).
- ماربل (Marble): معمولاً دارای یک نوار مرکزی صورتی پررنگ است که حاشیه آن به رنگ کرم یا سفید محو میشود.
- آیس پانچ (Ice Punch): رنگ قرمز گیلاسی دارد که در مرکز براکت به سفید یخی تغییر میکند و ظاهری بسیار خاص دارد.
۵. بنتالقنسول وینتر رز (Winter Rose Poinsettia)
این یکی از متفاوتترین واریتههاست که ساختار براکتهای آن کاملاً متمایز است.
- شکل گلمانند: براکتهای این نوع به سمت داخل و پایین خمیده میشوند (Incurved) و حالتی پُرپشت و کروی ایجاد میکنند که دقیقاً شبیه به یک "گل رز شکفته" به نظر میرسد.
- اندازه: معمولاً کوتاهقدتر و فشردهتر از انواع معمولی هستند و ماندگاری بسیار بالایی دارند.
۶. پرینستیا (Princettia) - هیبرید جدید
پرینستیا در واقع نسل جدید و اصلاحشدهای از بنتالقنسول است.
- تراکم بالا: شاخهبندی بسیار متراکمی دارد و تعداد براکتهای آن بسیار بیشتر و کوچکتر از نوع معمولی است.
- رنگها: اغلب در طیفهای صورتی نئونی و سفید تولید میشود و مقاومت بیشتری نسبت به شرایط محیطی دارد.
اصول حیاتی نگهداری و ترفند "روز کوتاهی"
- دما (قاتل شماره یک): بنتالقنسول بومی مناطق گرمسیری است. به شدت به سرما حساس است. دمای زیر ۱۵ درجه سانتیگراد یا قرار گرفتن در معرض باد سرد پنجره یا کولر، باعث ریزش ناگهانی برگها میشود.
- آبیاری: اجازه دهید سطح خاک خشک شود، سپس آبیاری کنید. آبیاری بیش از حد باعث پوسیدگی ریشه و قارچ میشود. حتماً آبِ زیرگلدانی را خالی کنید.
- شیره سمی (Latex): تمام قسمتهای گیاه دارای شیره سفیدرنگی هستند که در صورت تماس با پوست ممکن است باعث حساسیت و خارش شود. بهتر است از دسترس کودکان و حیوانات دور نگه داشته شود (اگرچه کشنده نیست، اما محرک است).
- راز قرمز شدن دوباره (Photoperiodism):
بسیاری از افراد شکایت دارند که سال بعد گیاهشان فقط برگ سبز میدهد. بنتالقنسول یک گیاه "روز کوتاه" (Short-day plant) است. برای اینکه براکتها تغییر رنگ دهند و قرمز شوند، گیاه نیاز دارد از اوایل پاییز به مدت ۸ تا ۱۰ هفته، هر شب ۱۴ ساعت در "تاریکی مطلق" باشد (حتی نور لامپ خیابان هم نباید به آن برسد) و روزها نور کافی دریافت کند. بدون این دوره تاریکی مطلق، گیاه سبز باقی میماند.